Het driecirkelmodel voor familiebedrijven
Wanneer je een familiebedrijf begint, komt er veel op je af. Je hebt niet alleen te maken met de uitdagingen die ieder startend bedrijf aangaat. Ook de familiedynamiek, de familierelaties en de scheiding tussen werk en privé zijn thema’s waar je mee te maken krijgt. Het driecirkelmodel laat zien hoe in een familiebedrijf de familie, het bedrijf en het eigendom met elkaar zijn verbonden.
Handelen met verschillende petten op
Alle medewerkers in een familiebedrijf hebben een plekje binnen het driecirkelmodel. Iedere cirkel heeft zijn eigen logica, waarden en doelen. En dat botst wel eens met elkaar. Wie geef je welke rol binnen het bedrijf? En wat vinden de andere familieleden daarvan? Wie mag binnen de familie meebeslissen over lastige onderwerpen? En hoe ga je om met medewerkers die geen familieleden zijn?
Daar waar de cirkels elkaar overlappen, kunnen spanningen ontstaan. Verschillende rollen gaan door elkaar lopen en je moet met verschillende petten op handelen. Daar komt het driecirkelmodel (Tagiuri en Davis, 1996) van pas, ook wel het pettenmodel genoemd.
Het driecirkelmodel voor familiebedrijven
Het driecirkelmodel van familiebedrijven komt uit de systeemtheorie en is een hulpmiddel om te begrijpen hoe een familiebedrijf in elkaar zit. Het model laat zien dat een familiebedrijf drie systemen (drie werelden) combineert:
- De familie
- Het bedrijf
- Het eigendom
In een familiebedrijf vallen deze drie werelden vaak (deels) samen. Eén persoon kan bijvoorbeeld familielid zijn én in het bedrijf werken én mede-eigenaar zijn. Dat is goed te zien in de afbeelding hiernaast.
 |  |
Doordat de drie werelden overlappen, ontstaan er verschillende perspectieven en belangen. Iemand kan bijvoorbeeld als familielid iets willen dat niet het beste is voor het bedrijf. Of een eigenaar kan zich vooral focussen op het behalen van winst, terwijl medewerkers juist behoefte hebben aan stabiliteit.
De cirkel Familie
Deze cirkel gaat over alle familieleden: relaties, emoties, tradities en verwachtingen. Denk aan loyaliteit, vertrouwen en familiebanden.
De cirkel Bedrijf
Hier draait het om de organisatie zelf: de dagelijkse werkzaamheden, strategie, medewerkers en prestaties. Dit is de ‘zakelijke kant’.
De cirkel Eigendom
Deze cirkel omvat iedereen die eigenaar is van (een deel van) het bedrijf, zoals aandeelhouders. Het gaat hier om zeggenschap, winst en waarde van het bedrijf.
Hét familiebedrijf bestaat niet
Hét familiebedrijf bestaat niet. Vergelijk maar eens een bakker op de hoek en een groot bedrijf als Heineken. Beide familiebedrijven, maar in andere opzichten niet met elkaar te vergelijken. Daar komt bij dat de status van een familiebedrijf dynamisch is: een onderneming is meestal niet direct vanaf de start een familiebedrijf, tenzij twee of meer familieleden al bij de oprichting betrokken waren. Pas wanneer de vraag over opvolging zich aandient, wordt een familie zich vaak pas bewust van het feit dat hun onderneming een familiebedrijf is.
Bekijk ook
Eigendom Erfenis in familiebedrijven: lust of last?
Wat je erft in een familiebedrijf lijkt waardevol. Maar voelt dat ook zo? Achter eigendom schuilen vaak verwachtingen, emoties en verantwoordelijkheden die niet altijd worden uitgesproken. Wanneer wordt een erfenis een kans en wanneer een last?
Familiedynamieken Luisteren als start van leiderschap
Je zit als volgende generatie aan tafel in het familiebedrijf. Maar begrijp je ook wat er écht speelt? In deze podcast vertelt Roos van Vugt (Royal NNZ) hoe zij ontdekte dat eigenaarschap verder gaat dan aanwezig zijn en waarom luisteren haar eerste stap was naar effectief leiderschap.
Eigendom Landstede MBO keuzedeel ‘Het familiebedrijf’ in volle gang
Bij Landstede MBO kunnen studenten het keuzedeel 'Het familiebedrijf' volgen. In dit keuzedeel onderzoeken studenten hun eigen rol binnen een familiebedrijf, analyseren zij belangen en systemen, en verdiepen zij zich in bedrijfsopvolging. Zo krijgen zij zicht op hun toekomstmogelijkheden in of met een familiebedrijf.